Μια βυθυισμένη αρχαία ελληνική πόλη

πηγή: εφημερίδα Το Βήμα

Είναι μία πόλη με άριστη ρυμοτομία, καλοσχεδιασμένους δρόμους, σπίτια διώροφα περιτριγυρισμένα από κήπους και ένα πολύπλοκο σύστημα διαχείρισης των υδάτων, όπως δείχνουν τα κανάλια και οι υδρορροές। Μόνον που βρίσκεται τέσσερα μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Πρόκειται για μία βυθισμένη αρχαία ελληνική πόλη, που έρχεται κατ΄ ευθείαν από την ηρωική εποχή της Ιλιάδας του Ομήρου, πόσο μάλλον που βρίσκεται στην Πελοπόννησο στις νότιες ακτές της Λακωνίας κοντά -θα μπορούσε να πει κανείς- στα παλάτια του Μενελάου. Στο Παυλοπέτρι, όπως έχει ονομασθεί από το διπλανό χωριό, έλληνες και ξένοι αρχαιολόγοι δραστηριοποιούνται εντατικά τα τελευταία χρόνια, μόνον που, μόλις φέτος το καλοκαίρι η αρχαία πόλη χαρτογραφήθηκε πλήρως ψηφιακά -με περιθώριο σφάλματος μικρότερο από τρία εκατοστά- και στη συνέχεια «ξανακτίσθηκε» σε τρεις διαστάσεις με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας. Το τρισδιάστατο μοντέλο της βυθισμένης πολιτείας, δημιούργημα του Πανεπιστημίου του Νότινγκχαμ παρουσιάσθηκε μάλιστα πριν από λίγο καιρό σε ντοκιμαντέρ του BBC στη Βρετανία. Οχι όμως και στην Ελλάδα, όπου ούτε καν τα αποτελέσματα της έρευνας των βρετανών επιστημόνων δεν ανακοινώνονται επισήμως.

«Είναι ένα από τα λίγα μέρη στον κόσμο όπου μπορείς κυριολεκτικά να κολυμπήσεις κατά μήκος ενός βυθισμένου δρόμου μιας αρχαίας πόλης ή να κοιτάξεις μέσα σε έναν τάφο», δηλώνει πάντως ο δρ Τζον Χέντερσον επικεφαλής των θαλασσίων ερευνών που διεξάγονται από το Κέντρο Υποβρύχιων Αρχαιολογικών Ερευνών του Πανεπιστημίου του Νότινγκχαμ। Η ομάδα του έχει μέχρι στιγμής επισημάνει δεκάδες κτίρια, έξι μεγάλους δρόμους και ακόμη θρησκευτικά ιερά και τάφους.

Μεταξύ του 2000 και του 1100 π. Χ. άνθησε η πόλη-λιμάνι φθάνοντας στο μεγαλύτερο μέγεθός της στην περίοδο 1700-1500 π. Χ., ενώ η εγκατάλειψή της έγινε περίπου έναν αιώνα πριν από το τέλος της 1ης π. Χ. χιλιετίας. Εκείνη την εποχή κάλυπτε περί τα 20 στρέμματα όπως έδειξαν οι έρευνες. Το όνομά της παραμένει όμως άγνωστο, το ίδιο και το πολιτικό καθεστώς της. Παρ΄ όλα αυτά οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι θα ήταν ένας εμπορικός ή πολιτικός δορυφόρος του Μινωικού πολιτισμού ενώ κατά τους τελευταίους αιώνες της ύπαρξής της πιθανώς να λειτουργούσε ως λιμάνι του μυκηναϊκού κόσμου. Γύρω στα 1200 π. Χ. μάλιστα, εποχή που συνδέεται με τον πόλεμο της Τροίας θα ήταν μία ακμάζουσα πόλη με περίπου 2.000 κατοίκους. Το μαρτυρούν άλλωστε και τα ευρήματα.

Στην καρδιά της πόλης υπήρχε μία πλατεία μήκους 40 μέτρων και πλάτους 20, ενώ τα περισσότερα σπίτια είχαν ως και δώδεκα δωμάτια। Ανάμεσα στα κτίρια, συχνά μάλιστα κτισμένοι μέσα στους τοίχους, βρίσκονται πετρόκτιστοι τάφοι ενώ το οργανωμένο νεκροταφείο είναι ακριβώς έξω από την πόλη.

Τα υπολείμματα εκατοντάδων τεράστιων πίθων, που χρησιμοποιούνταν για αποθήκευση αλλά και μεταφορά διαφόρων προϊόντων όπως λαδιού, κρασιού, χρωμάτων, αρωμάτων ακόμα και αγαλματιδίων είναι εξάλλου διασκορπισμένα σε όλο τον βυθό. Ένα μεγάλο κτίριο άλλωστε διέθετε σημαντικές εγκαταστάσεις αποθήκευσης για εισαγόμενα τρόφιμα, τα οποία όπως αποδεικνύεται από το είδος των αγγείων προέρχονταν από όλη την ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου και την Μινωική Κρήτη.

Οι αρχαιολόγοι όμως έχουν ανακαλύψει και θραύσματα αντικείμενων καθημερινής χρήσης, όπως αγγεία μαγειρέματος και περίτεχνα αγγεία πόσης, πιθανόν για υψηλούς καλεσμένους ή για προσφορές προς τους θεούς। Σε ορισμένες περιπτώσεις οι κάτοικοι της πόλης έφτιαχναν και αντίγραφα αυτών των αγγείων αντιγράφοντας το ύφος της Κρήτης αλλά και της ηπειρωτικής Ελλάδας παράγοντας δικά τους προϊόντα αγγειοπλαστικής.

Η πόλη τελικώς βυθίστηκε κάτω από τα κύματα κατά τη διάρκεια μιας σειράς σεισμών στην περιοχή, οπότε η στεριά υποχώρησε σε σχέση με το επίπεδο της θάλασσας. Αλλά «Οι πληροφορίες που καταφέραμε να αποκτήσουμε μέσω της έρευνας, μας δίνουν μία άνευ προηγουμένου λεπτομερή εικόνα μιας πόλης της Εποχής του Χαλκού», όπως λέει ο δρ Χέντερσον.

Νεκρομαντείο του Αχέροντα

Το πιο φημισμένο νεκρομαντείο του αρχαίου ελληνικού κόσμου βρίσκεται κοντά στις βορειοδυτικές όχθες της Αχερουσίας λίμνης, στο σημείο όπου ενώνονται τα ποτάμια του Άδη, ο Αχέροντας με τον Κωκυτό. Στις αρχαίες πηγές η τοποθεσία της Αχερουσίας λίμνης περιγράφεται ως το σημείο κατάβασης των νεκρών στον Άδη και η Εφύρα, η πόλη της Ηπείρου που βρίσκεται λίγο βορειότερα, συνδέεται με πανάρχαιη λατρεία της θεότητας του θανάτου. Στο νεκρομαντείο πήγαιναν οι πιστοί για να συναντήσουν τις ψυχές των νεκρών, που μετά την απελευθέρωσή τους από το σώμα αποκτούσαν την ικανότητα να προβλέπουν το μέλλον. Η παλαιότερη αναφορά του νεκρομαντείου του Αχέροντα γίνεται από τον Όμηρο στην Οδύσσεια, όταν η Κίρκη συμβουλεύει τον Οδυσσέα να συναντήσει στον Κάτω Κόσμο τον τυφλό μάντη Τειρεσία και να πάρει χρησμό για την επιστροφή στην πατρίδα του (κ 488 κ.ε.), και αμέσως παρακάτω δίνει τη συναρπαστική περιγραφή της καθόδου του Οδυσσέα, ενός θνητού, στον Άδη (λ 24 κ.ε.). Η ομοιότητα της ομηρικής περιγραφής με τη θέση του νεκρομαντείου είναι εκπληκτική, στοιχείο που παρατηρεί και ο Παυσανίας σχεδόν χίλια χρόνια αργότερα, θεωρώντας ότι ο Όμηρος πρέπει να είχε δει τα μέρη αυτά (1.17.5). Ωστόσο, στην ελληνική μυθολογία και άλλοι ήρωες είχαν τολμήσει αυτή την κατάβαση στον Άδη: ο Ορφέας για να φέρει στη γη την αγαπημένη του Ευρυδίκη, ο Ηρακλής για να φέρει στο βασιλιά Ευρυσθέα τον Κέρβερο, τον τρικέφαλο σκύλο-φύλακα της εξόδου από τον Άδη, και ο Θησέας με τον Πειρίθου για να αρπάξουν την Περσεφόνη.

Η παλαιότερη χρήση του λόφου όπου σώζεται το νεκρομαντείο ανάγεται στη μυκηναϊκή εποχή (14ος-13ος αι. π.Χ.), στην οποία χρονολογούνται τρεις παιδικοί τάφοι με λιγοστά ευρήματα. Αργότερα στο χώρο πρέπει να ιδρύθηκε ιερό αφιερωμένο στη θεότητα της Γης, όπως δείχνουν όστρακα αγγείων και πήλινα ειδώλια, που βρέθηκαν στους δυτικούς πρόποδες του λόφου και χρονολογούνται μέχρι και τα μέσα του 7ου αι. π.Χ. Τα σωζόμενα λείψανα του νεκρομαντείου χρονολογούνται στην ελληνιστική περίοδο. Το κύριο τμήμα του ιερού χρονολογείται στους πρώιμους ελληνιστικούς χρόνους (τέλη 4ου - αρχές 3ου αι. π.Χ.), ενώ σε μια δεύτερη οικιστική φάση, στο τέλος του 3ου αι. π.Χ., προστέθηκε στα δυτικά του αρχικού ιερού ένα συγκρότημα με μια κεντρική αυλή, γύρω από την οποία υπήρχαν δωμάτια και αποθήκες. Το ιερό με αυτή τη μορφή λειτούργησε αδιάλειπτα για δύο αιώνες περίπου. Με την κατάκτηση της Μακεδονίας από τους Ρωμαίους πυρπολήθηκε το 167 π.Χ., οπότε και τελείωσε η λειτουργία του. Στον 1ο αι. π.Χ. με την εγκατάσταση Ρωμαίων εποίκων στην πεδιάδα του Αχέροντα, η αυλή του ιερού κατοικήθηκε πάλι. Στις αρχές του 18ου αιώνα στο χώρο οικοδομήθηκε η μονή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, που σώζεται μέχρι σήμερα, και το αντίστοιχο νεκροταφείο.

Το νεκρομαντείο ανασκάφηκε τα έτη 1958-1964 και 1976-1977 υπό την αιγίδα της Αρχαιολογικής Εταιρείας και ήταν το πρώτο ιερό και μαντείο των θεών του Κάτω Κόσμου που έγινε γνωστό.

«Θαύμα» ακουστικής χαρακτηρίζεται το Νεκρομαντείο του Αχέροντα σε έρευνα των διδακτόρων του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Παναγιώτη Καραμπατζάκη και Βασίλη Ζαφρανά, που παρουσιάστηκε σε επιστημονικό συνέδριο στην Ιταλία.

Οι δύο επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα, ύστερα από μελέτη 12 ετών, ότι στην υπόγεια αίθουσα του νεκρομαντείου, βασιλεύει απόλυτη ησυχία.Όπως αναφέρουν, πρόκειται για έναν πολύ καλά ηχομονωμένο θάλαμο, που τα 15 τόξα του μειώνουν στο ελάχιστο την αντήχηση.Έτσι, δεν είναι τυχαίο που το Νεκρομαντείο του Αχέροντα θεωρούνταν το «Κατώφλι του Κάτω Κόσμου».Οι κ.κ. Καραμπατζάκης και Ζαφρανάς, χρειάστηκαν αλλεπάλληλες μετρήσεις και διαφορετικά και εξελιγμένα τεχνολογικά μέσα, για να επιβεβαιώσουν αυτό το φαινόμενο.

Η παρατήρηση των τόξων, σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερα χαμηλές τιμές του χρόνου αντήχησης και του θορύβου βάθους, οδήγησαν τους δύο ερευνητές στο συμπέρασμα ότι ο χώρος ήταν συνειδητά κατασκευασμένος, ώστε να δημιουργεί στον επισκέπτη του έντονα ψυχοακουστικά φαινόμενα.Χαρακτηριστικό είναι ότι οι ακουστικές τιμές, πλησιάζουν την ακουστικότητα που υπάρχει στους ανηχοϊκούς θαλάμους (σύγχρονα εργαστήρια ακουστικής).

Στόχος των αρχαίων κατασκευαστών του Νεκρομαντείου του Αχέροντα ήταν να αποπροσανατολίζουν τις αισθήσεις του επισκέπτη, δίνοντάς του την ψευδαίσθηση της επαφής με τον Κάτω Κόσμο.Μάλιστα, οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν είναι δυνατό να αντιληφθούμε την μεγέθυνση των ψυχοακουστικών φαινομένων, αν αναλογιστούμε ότι οι επισκέπτες του Νεκρομαντείου περνούσαν από σωματικές και ψυχικές δοκιμασίες.

πηγές:

- Νεκρομαντείο του Αχέροντα
- Θαύμα ακουστικής το Νεκρομαντείο του Αχέροντα

Μουσείο Ακρόπολης

Στη διάθεση του κοινού η ιστοσελίδα του Μουσείου Ακρόπολης. Η ιστοσελίδα συστήνει το Μουσείο, προσφέροντας τη δυνατότητα περιήγησης στους χώρους, την ιστορία και τον τρόπο λειτουργίας του Μουσείου. Η περιήγηση γίνεται μέσα από έξι ενότητες, που δίνουν πληροφορίες για:

• Τον τρόπο λειτουργίας του μουσείου (ωράριο, προσβασιμότητα, υποδομές, κλπ)
  
• Τις συλλογές (εκθέματα, ιστορικά στοιχεία, κλπ)
• Τα εκπαιδευτικά προγράμματα
• Το Μουσείο (οργάνωση, ιστορία, κλπ)
• Την προβολή του Μουσείου (ενημερωτικό και φωτογραφικό υλικό, γραφείο Τύπου, επικοινωνία)
• Τα εισιτήρια

Μέσα από την ιστοσελίδα αυτή, εφαρμόζεται για πρώτη φορά σε ελληνικό Μουσείο το σύστημα του e-ticketing. Το ηλεκτρονικό εισιτήριο επιτρέπει σε όλους, από οπουδήποτε στον κόσμο, να εξασφαλίσουν την είσοδό τους στο Μουσείο, προσδιορίζοντας με ακρίβεια την ημέρα ακόμα και την ώρα της επίσκεψής τους.

Αρχαιολογία της Πόλης των Αθηνών

Η χαοτική ρυμοτομική διάρθρωση και οι έντονοι ρυθμοί της Αθήνας επισκιάζουν το ιστορικό παρελθόν της σύγχρονης αστικής εικόνας της. Αυτή την, άγνωστη για πολλούς, ιστορική συνέχεια του αθηναϊκού αστικού τοπίου προβάλλει το ψηφιακό έργο "Αρχαιολογία της Πόλης των Αθηνών" που υλοποιήθηκε από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Κοινωνία της Πληροφορίας".

Το έργο στηρίζεται στην ψηφιοποίηση των κειμένων μιας σειράς δώδεκα διαλέξεων που πραγματοποιήθηκαν το 1994 και περιέχονταν στην εξαντλημένη ομώνυμη έκδοση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (Αθήνα, 1996). Η ψηφιακή έκδοση εμπλουτίζεται και συμπληρώνεται με τη σύνταξη νέων κεφαλαίων, ενώ η ιστορική διάρκεια του αθηναϊκού τοπίου από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τη σύγχρονη εποχή τεκμηριώνεται περαιτέρω από την παράθεση φιλολογικών πηγών και μαρτυριών -τόσο στην πρωτότυπη μορφή τους όσο και σε νεοελληνική μετάφραση.

Τα κείμενα, που έχουν μεταφραστεί και στην αγγλική γλώσσα, συνοδεύονται από πλούσιο εικονογραφικό υλικό, προϊόν ειδικής έρευνας (πρωτότυπες φωτογραφίες, απεικονίσεις, σχέδια, χάρτες, τοπογραφικά διαγράμματα, κατόψεις κτιρίων). Σημαντική προσθήκη αποτελεί το πλούσιο Αρχείο Νεότερων Μνημείων, αλλά και το ιστορικό ντοκιμαντέρ - αφιέρωμα στα νεοκλασικά σπίτια της Αθήνας με κείμενα Γιάννη Τσαρούχη και εικόνες Σπύρου Βασιλείου, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Γραμματικόπουλου (1980, 20').

Το μηχάνημα των Αντικυθήρων

Η Άγνωστη Ελλάδα: Το μηχάνημα των Αντικυθήρων και τα ρομπότ της αρχαιότητας

Ντοκιμαντέρ, το οποίο ασχολείται με το μηχάνημα που βρέθηκε στα Αντικύθηρα και εικάζεται ότι λειτουργούσε σαν ημερολογιακός αναλογικός υπολογιστής εκείνης της εποχής. Ο Σεπτέμβριος του 1901 υπήρξε καθοριστικός και καταλυτικός για την περιοχή των Αντικυθήρων, αφού η ανακάλυψη του συγκεκριμένου μηχανήματος σημάδεψε την περιοχή. Και αυτό γιατί η συμβολή του στη μέτρηση του χρόνου ήταν μεγάλη. Στη συνέχεια, γίνεται αναλυτική περιγραφή του μηχανισμού, των χαρακτηριστικών του και των διάφορων εξαρτημάτων του. Παράλληλα, προβάλλονται πλάνα ερευνητών, οι οποίοι καταθέτουν τους προβληματισμούς και τις απόψεις τους για το μηχάνημα. Η αφηγήτρια επισημαίνει το γεγονός, ότι οι αρχαίοι έλληνες είχαν πάντοτε πνευματικές ανησυχίες και αναζητήσεις ενώ ασχολούνταν με πολλές και διαφορετικές επιστήμες. Ακολουθεί αναφορά σε μυθολογικές περιόδους και σε μυθικά πρόσωπα.

το πλήρες βίντεο εδώ

πηγή: Οπτικοακουστικό Αρχείο της ΕΡΤ

Η Ζωφόρος του Παρθενώνα

Η ζωφόρος του Παρθενώνα, ένα έργο μεγάλης αρχαιολογικής σημασίας, παρουσιάζεται για πρώτη φορά σε ψηφιακή μορφή, on-line και σε cd-rom. Πρόκειται για μια εφαρμογή η οποία αναπτύχθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού - Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης - Α' Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης (EKT).

Το έργο υλοποιήθηκε στα πλαίσια του έργου "Εθνικό Πληροφοριακό Σύστημα Έρευνας και Τεχνολογίας" του ΕΚΤ (χρηματοδότηση: Επιχειρησιακό Πρόγραμμα "Κοινωνία της Πληροφορίας"). Πρόκειται για εικονική αναπαράσταση του συνόλου των παραστάσεων της ζωφόρου αποτελεί ένα σημαντικό έργο για την ψηφιακή τεκμηρίωση και προβολή πολιτιστικού περιεχομένου μεγάλης αξίας.

Η εφαρμογή συγκεντρώνει και υπομνηματίζει για πρώτη φορά, στα ελληνικά και αγγλικά, όλους τους σωζόμενους λίθους της ζωφόρου των μουσείων Βρετανικού, Ακροπόλεως και Λούβρου, σε φωτογραφίες των αυθεντικών λίθων και όχι των
αντιγράφων. Οι φωτογραφίες έχουν συμπληρωθεί με τα σωζόμενα σχέδια των J. Carrey (1674) και J. Stuart (1751), δίνοντας την πληρέστερη δυνατή εικόνα του συνόλου.

Η εισαγωγή παρέχει πληροφορίες για το ναό και το γλυπτό διάκοσμο, θεωρίες για την ερμηνεία του θέματος της ζωφόρου καθώς και για το σχεδιασμό, την κατασκευή και την ιστορία της.

Η περιήγηση του χρήστη στις τέσσερις πλευρές του μνημείου, με το εικονίδιο ενός παιδιού που κινείται παράλληλα με τη ζωφόρο στο κάτω μέρος της οθόνης, πραγματοποιείται και προς τις δυο κατευθύνσεις, από τα δεξιά προς τα αριστερά και αντίστροφα. Δίνεται έτσι η δυνατότητα στο χρήστη να παρακολουθήσει "ζωντανα" την πορεία της πομπής των Παναθηναίων, να σταθεί σε λεπτομέρειες και να ενημερωθεί αναλυτικά για κάθε απεικόνιση.

Η περιγραφή των παραστάσεων της ζωφόρου ανά λίθο περιλαμβάνει φωτογραφικό κατάλογο των λίθων, με συνοδευτική εισαγωγή και περιγραφικά κείμενα. Επιλέγοντας ένα λίθο με το δείκτη, εμφανίζεται η αναλυτική περιγραφή του και η φωτογραφία του, με αχνό υπόβαθρο τα σχέδια του Carrey, τα οποία εμφανίζονται ή απομακρύνονται από την οθόνη με τη χρήση ενός πλήκτρου.

Χρησιμοποιώντας τα βέλη, ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να μεταβεί στον επόμενο ή στον προηγούμενο λίθο. Σε περίπτωση που ο λίθος ή το περιγραφικό κείμενο είναι μεγάλο, η μετακίνηση γίνεται με τα σχετικά scrollbars. Παράλληλα υπάρχει και η δυνατότητα επεξήγησης προεπιλεγμένων λέξεων.

Σημειώνεται πως η ζωφόρος του Παρθενώνα είναι μια συνεχής ανάγλυφη παράσταση με μορφές, που περιέτρεχε το επάνω μέρος του κυρίως ναού, μέσα από την εξωτερική κιονοστοιχία του, και είχε συνολικό μήκος 160 μέτρα και ύψος περίπου ένα μέτρο. Το θέμα της ζωφόρου είναι η πομπή προς την Ακρόπολη κατά τα μεγάλα Παναθήναια, τη γιορτή προς τιμή της θεάς Αθηνάς. Στην πομπή εικονίζονται περίπου 360 ανθρώπινες και θεϊκές μορφές και περισσότερα από 250 ζώα, κυρίως άλογα. Ομάδες ιππέων και αρμάτων καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της ζωφόρου, ενώ ακολουθεί η πομπή της θυσίας με τα ζώα και τη μεταφορά ιερών τελετουργικών σκευών και προσφορών. Στη μέση της ανατολικής πλευράς, επάνω από την είσοδο του ναού, εικονίζεται η παράδοση του πέπλου στο λατρευτικό ξύλινο άγαλμα της θεάς, που αποτελούσε το αποκορύφωμα του πολυήμερου εορτασμού των Παναθηναίων. Αριστερά και δεξιά εικονίζονται καθιστοί οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου.

Για την εφαρμογή συνεργάστηκαν οι: Aλκηστις Χωρέμη, Κορνηλία Χατζηασλάνη, Σωκράτης Μαυρομμάτης, Ειρήνη Καϊμάρα, Κωστής Αντωνιάδης και Εύη Σαχίνη.

πηγή: Δελτίο Τύπου του ΕΚΤ

Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία

Αφιέρωμα στο ένθετο της Εφημερίδας Καθημερινής "Επτά Ημέρες" (04-01-2998) στην
Τεχνολογία των Αρχαίων Ελλήνων

Περιεχόμενα:

Τεχνολογία – Θ.Π. Τάσιου

Μηχανολογικές κατασκευές - Θ.Π. Τάσιου

Οργανωμένα δίκτυα τηλεπικοινωνίας – Πολυκράτη Στ.

Τεχνολογία μετάλλου – Κ.Γ. Τσάιμου

Αρχαία ναυπηγική – Τζάλα Χ.

Οι αρχαίοι νεώσοικοι – Blackman D.

Αρχαία ελληνικά αυτόματα – Καλλιγερόπουλου Δ.

Εγκαταστάσεις υγιεινής – Παλύβου Κλ.

Εκπληκτικά συστήματα ύδρευσης – Βαβλιάκη Ελ.

Ατομικός οπλισμός – Π.Β. Φάκλαρη

Δρυτόμοι και ξυλουργοί – Κοκκίνη Στ.

Είματα ευποίητα – Τζαχίλη Ι.

Τα αστρονομικά όργανα – Μ.Κ. Παπαθανασίου

Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων – Ν.Α. Οικονόμου

Ιατρική τεχνολογία – Σ.Γ. Μαρκέτου

Προηγμένη μεταλλοτεχνία – Ε.Α. Βαρέλλα

Έλεγχος ποιότητας προϊόντων – Βαρουφάκη Γ.

Αμαξήλατη επικοινωνία – Γ.Α.Πίκουλα

το πλήρες άρθρο...