Άρθρο της εβδομάδας

Η ατελέσφορη προσπάθεια εθνικής χαρτογραφίας
του κ. Γ. Tολια
Καθημερινή 31-01-2010


τίτλος: Οι χαρτογραφικές περιπέτειες της Ελλάδας, 1821 - 1919
συγγραφέας: Ευλαγγελος Λιβιεράτος
εκδ.: Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ)
έτος εκδοσης: 2009

Οι Eλληνες έχουμε μιαν ανολοκλήρωτη σχέση με τον χώρο. Αρνούμαστε να τον βιώσουμε ως κεντρική παράμετρο του δημόσιου και του ιδιωτικού μας βίου, και αναβάλλουμε συνεχώς το ζήτημα της ορθολογικής αντιμετώπισής του. Εγκλωβισμένοι ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση, τα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο, μεταοθωμανοί και νεοκλασικοί, με τριτοκοσμικές αδράνειες και ευρωπαϊκές φιλοδοξίες, καλλιεργούμε μιαν ακυρωτική αντιμετώπιση του χώρου, μια σχέση σχεδόν ουτοπική. Οφείλουμε να αναζητήσουμε τους λόγους καθώς τα αποτελέσματα είναι συντριπτικά: παντελής έλλειψη χωρικού σχεδιασμού, απουσία κτηματολογίου, σύγχυση και ανεπάρκεια αρμοδιοτήτων, πολεοδομική αναρχία, πελατειακές σχέσεις και ατομικισμός, ιδιωτικές και δημόσιες δράσεις που αγνοούν το περιβάλλον –ακόμη και το πιο άμεσο, μη ανατάξιμες καταστροφές και ληστρικές επιθέσεις.

Τις ανεκπλήρωτες σχέσεις των Ελλήνων με τον χώρο έρχεται να διερευνήσει το τελευταίο βιβλίο του Ευάγγελου Λιβιεράτου, που εξέδωσε το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ). Η μελέτη εστιάζεται στον πρώτο αιώνα του ελεύθερου εθνικού βίου (1821 - 1919) και προσεγγίζει το ζήτημα από τη σκοπιά των προθέσεων στρατηγικού ελέγχου του εθνικού χώρου, τόσο στην κλίμακα της επικράτειας, όσο και στην κλίμακα της εγγείου ιδιοκτησίας. Ετσι, οι αναλύσεις του Ευάγγελου Λιβιεράτου κινούνται γύρω από περισσότερους άξονες, πράγμα που φανερώνει τη συνθετική δεξιοτεχνία του στην στοχαστικότερη έως τώρα στιγμή της δουλειάς του.

Κεντρικό νήμα της μελέτης είναι η ατελέσφορη χαρτογράφηση και κτηματογράφηση της χώρας κατά τον ευρύτερο 19ο αιώνα. Με το βιβλίο αυτό τίθεται στην πραγματολογική του βάση ένα από τα κεντρικά ζητήματα της νεώτερης ιστορίας μας, το ζήτημα του ελλείμματος δημόσιας βούλησης για ουσιώδη έλεγχο και ορθολογική διαχείριση του χώρου. Διαβάζοντας τις χαρτογραφικές περιπέτειες της Ελλάδας στον 19ο αιώνα, παρακολουθούμε επί χάρτου το πώς ακυρώνονται και αδρανοποιούνται οι εκάστοτε πρωτοβουλίες, πώς και γιατί χάνεται διαρκώς το στοίχημα. Την κρυπτο-αποικιακή στάση των ξένων επιστημονικών και τεχνικών αποστολών, τον πελατειακό χαρακτήρα της δημόσιας διαχείρισης του χώρου, ιδιαιτέρως στο ζήτημα του κτηματολογίου και των εθνικών γαιών, τις εκατέρωθεν ληστρικές διαθέσεις, τις περιπέτειες της χαρτογραφικής–τοπογραφικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα, στρατιωτικής και πολιτικής. Τέλος, την ολοένα και εντονότερη ανάμειξη του στρατού στη διαχείριση του χώρου και τη διαπάλη μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας για εθνική γεωεποπτεία.

Oι πρώτες προσπάθειες

Η εξιστόρηση αρχίζει με τα επαναστατικά χρόνια, όπου εντοπίζονται και ερμηνεύονται οι πρώτες, άκαρπες, προσπάθειες του κυβερνήτη Καποδίστρια να προμηθευτεί τους απαραίτητους για μια σύγχρονη διαχείριση της επικράτειας χάρτες. Ακολουθεί μια εκτίμηση του χαρτογραφικού έργου της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής στον Μοριά, που αποδεσμεύτηκε σχεδόν αμέσως από τον δημόσιο ελληνικό έλεγχο για να εξυπηρετήσει τις προτεραιότητες, γνωστικές, στρατηγικές και άλλες, των Γάλλων στην Ελλάδα. Παρουσιάζονται οι μάταιες –πάλι– προσπάθειες του Ιωάννη Κωλέττη στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Οθωνα, να συστήσει μια δημόσια υπηρεσία χαρτογράφησης και κτηματογράφησης.

Ειδικά κεφάλαια του βιβλίου αφιερώνονται στη γερμανική αναλυτική χαρτογραφία της Αττικής στα τέλη της οθωνικής περιόδου και τα πρώτα χρόνια του Γεωργίου Α΄, που εξυπηρέτησε και αυτή το κύρος και τις ανάγκες της Γερμανικής ιδεολογίας της εποχής, ειδικότερα της ανάδειξής της σε ανάδοχο και διαχειριστή της ελληνικής κληρονομιάς. Περιγράφεται η ελληνο-αυστριακή χαρτογράφηση της άρτι προσαρτημένης Θεσσαλίας και ο ρόλος των πρώτων Eλλήνων στρατιωτικών τοπογράφων και χαρτογράφων, του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και του Ιφικράτη Κοκκίδη.

Η εξιστόρηση κορυφώνεται με τις απόπειρες εθνικής χειραφέτησης ως προς τη διαχείριση του εθνικού χώρου με την πρωτοβουλία των κυβερνήσεων Τρικούπη να καλέσουν τη μεγάλη αυστριακή τεχνική αποστολή (1889 - 1896), με σκοπό τη χαρτογράφηση και κτηματογράφηση της χώρας. Οι εργασίες της αποστολής διακόπηκαν από τον «ατυχή πόλεμο» του 1897. Στον πόλεμο αυτόν οι μαχόμενοι στερούνταν επιτελικών χαρτών, ωστόσο η αυστριακή αποστολή πρόλαβε να συνδέσει το τριγωνομετρικό δίκτυο της Ελλάδας με εκείνο των βορειοδυτικών (και αυστριακών) Βαλκανίων. Τέλος, ιστορούνται οι ανεπιτυχείς –πάλι– προσπάθειες του Κ.Δ. Καρούσου για τη σύσταση ενός δημόσιου χωρογραφικού θεσμού πολιτικού χαρακτήρα, και η τελική εγκαθίδρυση και θεσμοθέτηση του αποκλειστικού στρατιωτικού ελέγχου στην εθνική χαρτογραφία στις αρχές του 19ου αιώνα και την εν γενέσει αποδυνάμωση του τοπογραφικού ρόλου του Πολυτεχνείου.

Ψηφιακή Κρήτη

Ένα σύνολο πολιτισμικών πληροφοριών για την Αρχαιολογία, το Περιβάλλον, την Ιστορία, την Τέχνη και τη Μουσική της Κρήτης από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα διατίθενται πλέον στο ευρύ κοινό μέσω του δικτυακού τόπου «Ψηφιακή Κρήτη: Μεσογειακές Πολιτισμικές Διαδρομές» Οι βάσεις δεδομένων και οι δικτυακός τόπος υλοποιήθηκαν από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.

Οι επισκέπτες μπορούν να περιηγηθούν στην Κρήτη μέσω ενός Ψηφιακού Αρχαιολογικού Ατλαντα, που περιλαμβάνει σειρά χαρτογραφικών εφαρμογών και εικονική πλοήγηση σε τρισδιάστατο μοντέλο του νησιού, να αντλήσουν πληροφορίες για τα έργα δυτικής τέχνης στην Κρήτη την εποχή της Βενετοκρατίας, τα οθωμανικά μνημεία και την κατοίκηση στην Κρήτη την εποχή των Οθωμανών, την ιστορία των κρητικών πόλεων γύρω στα 1900, το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, καθώς και να διανύσουν ψηφιακές "μουσικές διαδρομές" στην Κρήτη.

Πρόκειται για ένα πληροφοριακό σύστημα για την ανάδειξη σε ψηφιακή μορφή και τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κρήτης, από την προϊστορική εποχή μέχρι τους νεότερους και σύγχρονους χρόνους. Αν και το μεγαλύτερο τμήμα των βάσεων δεδομένων είναι διαθέσιμο μέσω του Διαδικτύου, ακόμη περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες μέσω της Μονάδας Ψηφιακής Τεκμηρίωσης που βρίσκεται στις εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών (Μελισσηνού και Νικηφόρου Φωκά 130, Παλιά Πόλη Ρεθύμνου).

Η Ψηφιακή Κρήτη αποτελείται από τα ακόλουθα πληροφοριακά συστήματα: α) Ψηφιακός Αρχαιολογικός Aτλαντας της Κρήτης, β) Η Δυτική Τέχνη στην Κρήτη την εποχή της Βενετοκρατίας, γ) Η Κρήτη κατά την οθωμανική περίοδο, δ) Η ιστορία των πόλεων της Κρήτης στους νεότερους χρόνους, ε) Το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο), στ) Μουσικές Διαδρομές.

Ψηφιακός Αρχαιολογικός Aτλαντας της Κρήτης

Πρόκειται για μια βάση δεδομένων με αρχαιολογικές, γεωγραφικές και περιβαλλοντικές πληροφορίες για την Κρήτη από την προϊστορική εποχή έως και τη ρωμαϊκή περίοδο, με τη χρήση της τεχνολογίας των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS) και της Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης. Η γεωγραφική βάση δεδομένων περιλαμβάνει ακριβείς συντεταγμένες των θέσεων, περιβαλλοντικές πληροφορίες και συνοπτικό κατάλογο των σημαντικότερων ευρημάτων.

Το υπόβαθρο του ηλεκτρονικού χάρτη αποτελείται από δορυφορικές απεικονίσεις της περιοχής, ψηφιοποιημένους τοπογραφικούς, γεωλογικούς, περιβαλλοντικούς χάρτες και θεματικούς χάρτες των σημαντικότερων νεότερων οικισμών και πόλεων.

Η Δυτική Τέχνη στην Κρήτη την εποχή της Βενετοκρατίας

Η ενότητα για τη Δυτική Τέχνη στην Κρήτη έχει στόχο να ερευνήσει τα κατάλοιπα και τις μαρτυρίες για έργα τέχνης που υπήρχαν ή και δημιουργήθηκαν κατά τους τεσσεράμισι αιώνες της βενετικής κυριαρχίας στην Κρήτη, και να συγκεντρώσει πληροφορίες για τη δραστηριότητα Ευρωπαίων καλλιτεχνών στο νησί. Η ιδιαιτερότητα του εγχειρήματος έγκειται στο ότι το μεγαλύτερο μέρος του υλικού δεν υπάρχει πια ή έχει αλλοιωθεί σε βαθμό που δύσκολα αναγνωρίζεται. Ο μεγαλύτερος αριθμός των κτιρίων και ο διάκοσμός τους εξαφανίστηκαν. Διατηρήθηκε όμως ένας μικρός αριθμός έργων της αρχιτεκτονικής, σημαντικά αλλοιωμένων, και μέρος μόνο της αρχιτεκτονικής γλυπτικής που τα κοσμούσε. Επίσης, σώζονται πλούσιες αρχειακές μαρτυρίες και πληροφορίες από πολλών ειδών γραπτές πηγές, που επιτρέπουν να προσεγγιστεί έμμεσα το αντικείμενο της έρευνας.

Για την οργάνωση αυτού του υλικού, πραγματοποιήθηκε η καταγραφή και φωτογράφιση των έργων γλυπτικής και λιθοξοϊκής (13ος - 17ος αιώνας), ενώ συγκεντρώθηκαν γραπτές πηγές αναφορών σε έργα ζωγραφικής και γλυπτικής δυτικής προέλευσης που όμως δεν σώζονται μέχρι σήμερα.

Η Κρήτη κατά την οθωμανική περίοδο

Στα μέσα του 17ου αιώνα, μετά από έναν μακροχρόνιο πόλεμο (1645-1669), η βενετική Κρήτη περιήλθε στα χέρια των Οθωμανών. Η οθωμανική κατάκτηση του νησιού επέφερε μια σειρά από αλλαγές στην οικονομία, την κοινωνική οργάνωση και την πολιτιστική φυσιογνωμία της Κρήτης. Μια σημαντική παράμετρος αυτών των αλλαγών υπήρξε το γεγονός ότι στη διάρκεια της οθωμανικής περιόδου αναπτύχθηκε στο νησί μια σημαντική κοινότητα μουσουλμάνων, κατά κύριο λόγο μέσω εξισλαμισμών ντόπιων κατοίκων.

Στόχος αυτής της συλλογής πολιτισμικών πληροφοριών είναι η ανάδειξη όψεων αυτής της παράδοσης, που εξέλιπε στην Κρήτη μετά την ολοκληρωτική αποχώρηση των μουσουλμάνων από το νησί με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών το 1924, αλλά συνεχίζει να αποτελεί, κυρίως μέσω των σωζόμενων οθωμανικών μνημείων, ένα υπαρκτό πολιτισμικό απόθεμα για το νησί.

Η συλλογή που παρουσιάζεται στον δικτυακό τόπο, σε μορφή βάσεων δεδομένων πολιτισμικών πληροφοριών, στηρίζεται στην αποδελτίωση βιβλιογραφικών πληροφοριών από το Πρόγραμμα Τουρκικών Σπουδών του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών.

Η ιστορία των πόλεων της Κρήτης στους νεότερους χρόνους

H ενότητα για την Κρήτη στους νεότερους χρόνους περιλαμβάνει 4 βάσεις δεδομένων σε μια προσπάθεια ώστε βασικές πηγές της ιστορίας της Κρήτης να γίνουν σε όλους προσβάσιμες. Στην Ψηφιακή Κρήτη δόθηκε έμφαση σε πηγές που αναδεικνύουν εντονότερα και τους μουσουλμάνους και τους χριστιανούς κατοίκους του νησιού, για να ερευνηθούν κοινά ή διαφορετικά προβλήματα των δύο πληθυσμών, οι μεταξύ τους σχέσεις και πως μεταβάλλονται στον χρόνο, όταν την τουρκική κυριαρχία διαδέχεται η αυτονομία και στη συνέχεια η ενσωμάτωση στο ελληνικό κράτος, με κατάληξη την ανταλλαγή των πληθυσμών.

Στην 1η βάση αξιοποιούνται τα χιλιάδες δελτία που συνέταξε η "Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων του Νομού Ρεθύμνης" και στα οποία καταγράφεται η ακίνητη περιουσία Τουρκοκρητικών της πόλης του Ρεθύμνου και της ευρύτερης επαρχίας οι οποίοι εγκατέλειψαν την Κρήτη λόγω της ανταλλαγής. Τα ονόματα των ιδιοκτητών, παλαιών και νέων, τα επαγγέλματά τους, η αξία των ακινήτων, προσθέτουν πολύτιμα στοιχεία για ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, ώστε να μπορούν να διατυπωθούν υποθέσεις για κοινωνικές ιεραρχίες.

Η 2η βάση που αναδεικνύει συστηματικότερα τους μουσουλμάνους και τους χριστιανούς της περιοχής Ρεθύμνου, αφορά την καταγραφή σε ηλεκτρονική μορφή ευρετηρίων τριών συμβολαιογράφων της πόλης του Ρεθύμνου και ενός της επαρχίας Μυλοποτάμου του νομού Ρεθύμνου. Οι πληροφορίες που αντλούνται με λέξεις κλειδιά από τις περιλήψεις, επιτρέπουν μια πρώτη γνώση για βασικές παραμέτρους της κοινωνικής ζωής: οικονομικές σχέσεις, συγκρότηση περιουσιών, οικογενειακές στρατηγικές, κοινωνική διαφοροποίηση, στάσεις απέναντι στη ζωή και το θάνατο, και άλλα.

Στην 3η βάση εξετάζεται η κοινωνική διαστρωμάτωση των πόλεων της Κρήτης. Καταχωρήθηκαν σε ψηφιακή βάση δεδομένων όσα στοιχεία περιέχονται σε επαγγελματικούς οδηγούς των ετών 1911 και 1920, για τις ποικίλες αρχές του νησιού (διοικητικές, δικαστικές, στρατιωτικές), για τα δημόσια και δημοτικά "καταστήματα" και κυρίως για τα επαγγέλματα των κυριότερων πόλεων της Κρήτης. Στην 4η ψηφιακή βάση καταχωρήθηκαν περισσότεροι από 1000 τίτλοι δημοσιεύσεων που αναφέρονται κυρίως στις πόλεις της Κρήτης τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Τα περισσότερα λήμματα είναι άρθρα σε κρητικά περιοδικά και σχετικούς με την Κρήτη συλλογικούς τόμους. Τα θέματα που περισσότερο συναντώνται αφορούν τις κρητικές επαναστάσεις και τη μάχη της Κρήτης.

Το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο)

Στο κέντρο "Δομήνικος Θεοτοκόπουλος" του Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών/ΙΤΕ έχουν δημιουργηθεί μια φωτοθήκη και μια τράπεζα δεδομένων για τη μελέτη και κατάταξη του έργου του καλλιτέχνη (α. αυθεντικά έργα, β. έργα εργαστηρίου, γ. έργα που αποδίδονται σ' αυτόν). Έχουν συγκεντρωθεί σε ηλεκτρονική μορφή και παρουσιάζονται οι απόψεις 8 μελετητών του έργου του Γκρέκο, όπως παρουσιάζονται στις σχετικές μονογραφίες τους.

Χάρη στο ερευνητικό έργο "Ψηφιακή Κρήτη", έγινε δυνατή η ψηφιοποίηση όλου του φωτογραφικού υλικού και η ηλεκτρονική τεκμηρίωση των έργων του Θεοτοκόπουλου, καθώς και των σχολίων των μελετητών του σε μια ενιαία βάση δεδομένων, όπου κανείς μπορεί να αναζητήσει σε διάφορα πεδία πληροφορίες για τα έργα του καλλιτέχνη, καθώς και για το υλικό που διαθέτει το Κέντρο. Στον δικτυακό τόπο παρουσιάζεται ενδεικτικά το υπόδειγμα μιας ολοκληρωμένης εγγραφής.

Μουσικές Διαδρομές

Η εφαρμογή "Μουσικές Διαδρομές" αναδεικνύει το εθνογραφικό πρωτογενές εμπειρικό υλικό του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών που συγκεντρώθηκε μέσω της επιτόπιας έρευνας στην Κρήτη κατά τα έτη 1998 - 2006, στο πλαίσιο δύο ερευνητικών έργων στο αντικείμενο της Εθνομουσικολογίας (Θαλήτας: Η βιολιστική παράδοση στην κρητική δημοτική μουσική και Crinno Music II: Η μουσική παράδοση της λύρας στην κρητική δημοτική μουσική του Ν. Ρεθύμνης).

Από τα έργα αυτά προέκυψαν, μεταξύ άλλων, 109 πολύωρες προγραμματισμένες ημι-δομημένες συνεντεύξεις με ερασιτέχνες και επαγγελματίες μουσικούς. Επιπλέον, μέσω των σχετικών συνδέσμων στους δικτυακούς τόπους του Θαλήτα και του Crinno Music II o επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να εντοπίσει: α) το ποιητικό κείμενο όλων των ηχογραφημένων μελωδιών, το οποίο μάλιστα παρουσιάζεται έτσι ώστε να αναδεικνύεται η μορφολογία των σκοπών και η σχέση λόγου?μέλους και β) το βιντεοσκοπημένο υλικό του

Πηγή: Ψηφιακές περιηγήσεις στην Αρχαιολογία, την Ιστορία και το Περιβάλλον της Κρήτης

Νέος Παγκόσμιος Ψηφιακός Ατλαντας

Διαθέσιμος για δωρεάν κατέβασμα από το Διαδίκτυο είναι ο Παγκόσμιος Ψηφιακός Υψομετρικός Χάρτης, ο οποίος παρέχει τα ακριβέστερα μέχρι σήμερα τοπογραφικά δεδομένα για το 99% της επιφάνειας της Γης.

Ο χάρτης, αναφέρει το BBC, αποτελείται από 1,3 εκατομμύρια εικόνες τις οποίες συνέλεξε το ιαπωνικό ραδιόμετρο θερμικής εκπομπής και ανάκλασης (Aster) του δορυφόρου Terra της NASA.

Τα εκατομμύρια σημεία μέτρησης απείχαν μεταξύ τους μόλις 30 μέτρα.

«Πρόκειται για τα πληρέστερα και συνεπέστερα παγκόσμια υψομετρικά δεδομένα που έχουν διατεθεί μέχρι σήμερα στον κόσμο. Αυτό το μοναδικό σύνολο δεδομένων θα εξυπηρετήσει χρήστες και ερευνητές από ένα μεγάλο εύρος [ακαδημαϊκών] τομέων» δήλωσε ο Γούντι Τέρνερ της NASA, ερευνητής της αποστολής Aster.

Μέχρι σήμερα, ο ακριβέστερος υψομετρικός χάρτης της Γης προερχόταν από εικόνες ραντάρ που συγκέντρωσε το διαστημικό λεωφορείο Endeavour σε μια ενδεκαήμερη αποστολή το Φεβρουάριο του 2000, καλύπτοντας το 80% της επιφάνειας του πλανήτη.

Τον δορυφόρο Terra που προσέφερε το νέο χάρτη διαχειρίζεται το Εργαστήριο Αεριώθησης (JPL) της NASA στην Καλιφόρνια.

Η αποστολή χαρτογράφησης υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το ιαπωνικό υπουργείο Εμπορίου.


πηγή: in.gr και εφημερίδα Το Βήμα

Πανδέκτης

Ο δικτυακός τόπος Πανδέκτης περιλαμβάνει σημαντικές ψηφιακές συλλογές της ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού. Πρόκειται για συλλογές του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, από τα Ινστιτούτα Νεοελληνικών Ερευνών, Βυζαντινών Ερευνών, και Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητος, που ψηφιοποιήθηκαν και διατίθενται ελεύθερα σε ψηφιακή μορφή από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης. Οι συλλογές περιέχουν πληροφορίες για την ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά που μπορούν να φανούν χρήσιμες στην επιστημονική κοινότητα αλλά και σε κάθε ενδιαφερόμενο.

Αναλυτικά στον Πανδέκτη περιλαμβάνονται οι ακόλουθες συλλογές:

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

• Νεοελληνική Εικονιστική Προσωπογραφία
  Συλλογή 10.000 προσωπογραφιών των Ελλήνων που διακρίθηκαν από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης έως την εποχή μας σε όλους τους τομείς του βίου.
• Ταξιδιωτική Γραμματεία, 15ος-19ος αιώνας
  Συλλογή σπάνιου υλικού (κειμένων και εικονογράφησης) της ταξιδιωτικής γραμματείας που αναφέρεται στη Νότιο-Ανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο από τον 15ο έως και τον 19ο αιώνα.
• Τεκμήρια Ελληνικής Χαρτογραφίας
  Συλλογή έργων Ελλήνων κατασκευαστών και εκδοτών χαρτών από τον 15ο αιώνα έως το 1820. Αποτελείται από χειρόγραφους ναυτικούς χάρτες, άτλαντες, νησολόγια και έντυπους χάρτες και άτλαντες.
• Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας
  Καταγραφή των οικισμών της Ελλάδας που μετονομάστηκαν την περίοδο 1913-1962 κατανεμημένων ανά γεωγραφικό διαμέρισμα.
• Αρχείο Εραλδικών Μνημείων του Ελλαδικού Χώρου
  Συλλογή εραλδικών (οικοσήμων) του ελλαδικού χώρου από τον 13ο έως και τον 19ο αιώνα.
• Έλληνες Ζωγράφοι μετά την Άλωση, 1450-1830
  Συλλογή που περιλαμβάνει βιογραφικά στοιχεία και πλήρη κατάλογο των έργων (φορητών εικόνων και τοιχογραφιών) των Ελλήνων επώνυμων ζωγράφων από το 1450 έως το 1830.
• Οι Λειτουργοί της Ανώτατης, Μέσης και Δημοτικής Εκπαίδευσης (19ος αι.)
  Συλλογή βιογραφικών και εργογραφικών στοιχείων των εκπαιδευτικών που σπούδασαν στις σχολές εκπαιδευτικών και εργάστηκαν σε όλες τις βαθμίδες της δημόσιας εκπαίδευσης κατά τον 19ο αιώνα.
• Ελληνικός Τύπος του Εξωτερικού
  Συλλογή τεκμηρίων (εικόνων και στοιχείων εντύπων) για τον ελληνικό Τύπο που εκδόθηκε στις βαλκανικές και παρευξείνιες περιοχές, την Κωνσταντινούπολη και την Κύπρο.
• Βιομηχανικές και Βιοτεχνικές Επιχειρήσεις στο Αιγαίο
  Συλλογή φωτογραφιών και εγγράφων από ιστορικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις και βιοτεχνικές δραστηριότητες διαφόρων νησιών του Αιγαίου.

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

• Μοναστηριακά αρχεία. Έγγραφα Αγίου Όρους και Πάτμου
  Συλλογή βυζαντινών και μεταβυζαντινών έγγραφων του Αγίου Όρους και της Μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο.

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ KAI ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΟΣ

• Αρχαίες ελληνικές και λατινικές επιγραφές της Άνω Μακεδονίας, της Αιγαιακής Θράκης και της Αχαΐας Συλλογή αρχαίων ελληνικών και λατινικών επιγραφών (με τη μορφή εκτύπων και φωτογραφιών των ενεπίγραφων μνημείων) της Άνω Μακεδονίας, της Θράκης του Αιγαίου και της αχαϊκής πόλης των Πατρών.